Sut i adnabod ac adrodd gweld y Gacynen Felyngoes yng Nghymru

Delwedd: Trwy garedigrwydd Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion (APHA), Hawlfraint y Goron.

Beth yw'r Gacynen Felyngoes?

Mae'r gagynen goesfelen (Vespa velutina nigrithorax - Yellow-legged hornet), neu'r gagynen Asiaidd o roi ei enw arall arno, yn fath o bryfedyn sydd ddim yn frodorol i Brydain.

Daw o Asia'n wreiddiol a chafodd ei gweld gyntaf yn Ffrainc yn 2004. Ers hynny, mae hi wedi cyrraedd sawl gwlad yn Ewrop, gan gynnwys Sbaen, Gwlad Belg, Portiwgal, yr Eidal, y Swistir a'r Almaen. Ers 2016, mae wedi'i gweld yn Lloegr hefyd ac mae camau wedi'u cymryd i gael hyd i'w nythod a'u dinistrio.

Mae'r gagynen hon yn newyddion drwg. Mae'n bwyta gwenyn mêl a phryfed eraill sy'n helpu blodau i dyfu a chnydau i gynhyrchu bwyd. Dyna pam mae angen i ni ei hatal rhag ymgartrefu yng Nghymru.

Pam ddylen ni boeni?

Ym mis Ionawr 2026, daethpwyd o hyd i nyth cacynen felyngoes farw yng Nghaergwrle, ger Wrecsam. Dyma'r darganfyddiad cyntaf a gadarnhawyd yng Nghymru. Er, yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae wedi cael ei darganfod ychydig dros y ffin mewn llefydd fel Swydd Amwythig a Swydd Gaer.

Bydd yr Uned Wenyn Genedlaethol, sy'n rhan o'r Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion, yn cymryd camau i reoli'r pryfyn ymledol hwn ond mae angen eich help arnom i roi gwybod amdano. O beidio â sylwi arni'n fuan, gallai ledaenu'n gyflym a bod yn anodd cael gwared arni.

Mae llawer o gefn gwlad yng Nghymru ac mae'r boblogaeth yn denau mewn rhai ardaloedd, felly mae gwir angen i bawb gadw llygad barcud allan amdani.

Sut i adnabod y Gagynen Goesfelen

Mae'r gagynen (neu'r horned) hon yn mynd o gwmpas ei phethau o fis Chwefror i fis Tachwedd, ond rydych chi'n fwyaf tebygol o'i gweld o fis Gorffennaf ymlaen.

Mae'r Gagynen Goesfelen yn hoffi:

• Planhigion blodeuol (yn enwedig iorwg/eiddew yn yr hydref)

• Cychod neu nythod gwenyn

• Ffrwythau sy'n pydru fel afalau wedi cwympo

Nid yw fel arfer yn ymosodol, ond gall eich pigo os bydd hi'n teimlo bod ei nyth mewn perygl. Felly peidiwch byth â mynd yn agos at nyth.

Mae rhai o'n pryfed brodorol yn edrych yn debyg i'r gacynen felyngoes, felly mae'n bwysig dysgu sut i wahaniaethu rhyngddyn nhw. Dysgwch sut i adnabod y Gagynen Goesfelen a sut i'w gwahaniaethu oddi wrth Gacwn Ewropeaidd.

Sut i riportio'r Gacynen

Os ydych chi'n meddwl eich bod wedi gweld cacynen goesfelen, rhowch wybod i ni! Mae'n well defnyddio:

• Ap yr Asian Hornet Watch (am ddim ar gyfer Android ac iPhone)

• Y ffurflen adrodd ar-lein ar wefan Canolfan Ecoleg a Hydroleg y DU

Gwnewch yn siŵr eich bod yn cynnwys llun a lleoliad lle gwelsoch chi'r gacynen.

Gadewch i ni weithio gyda'n gilydd

Mae angen eich help arnom i ddiogelu gwenyn a natur yng Nghymru. Trwy ddysgu sut i adnabod y gacynen felyngoes a rhoi gwybod i ni pan fyddwch yn ei gweld, rydych chi'n helpu i'w hatal rhan lledaenu.

Dysgwch fwy ar wefan Llywodraeth Cymru.